Ä°ran

Avsar Tarihi - IRAN

Etiketler: AvÅŸarlar , Ä°ran , Nadir Åžah

Bu ülkede Avşarlar çok erken tarihlerde ortaya çıkmışlardır. Avşarların, liderleri Şumla başkanlığında daha 12. asırda İran’ın Huzistan eyaletinde bir beylik kurduklarını görmüştük. 14. Yy’da Doğu Anadolu ile İran-Azerbaycan bölgesinde ortaya çıkan Kara-Koyunlu ve özellikle Ak-Koyunlu devletlerinde faaliyette bulunduklarını biliyoruz. 15. Asır sonlarına doğru Anadolu’dan İran’a bazı Afşar obaları göç ederek İran’daki Avşar nüfusunu ve etkinliğini artırmıştı. Avşarlar, Safevi devletinin kurulması üzerine bu devletin hizmetine girdiler. Bu dönemde Anadolu’dan İran’a yeni Afşar oymakları gelmiştir. İran’daki büyük Afşar varlığını  işte Anadolu’dan gelen bu Afşar oymakları meydana getirmiştir. Burada siyasi tarihi bir kenara bırakarak İran’daki Afşar nüfusuna bir bakalım.
Safevi hükümdarı Şah Abbas devrinde (1587-1628) Afşarlar Alplı, Araşlı, Çoban-Oğlu, Eberli, Gündüzlü, İmanlı, Kör-Oğlu ve Usalı adlı oymaklara ayrılmıştı. 17. Yy’ın meşhur seyyahı Evliya Çelebi, İran Azerbaycan’ında bulunan Avşarlardan bahsederek Erdebil hakimi Ebu’l-Feth Han ile bir Afşar sultanından söz eder. Avşarlardan bir bölüğün Demavend yaylasına çıktıklarını ve Rey hakimine vergi verdiklerini anlatır. Tebriz civarında Afşar-kent adlı bir yer olduğunu ve Tebriz halkından bir kısmının Avşarlardan oluştuğunu söyler.

Nadir Şahın ortaya çıktığı dönemde ise (18. Yy‘ın ilk yarısı) İran’da Afşar oymakları şunlardı : Araşlı, Eberli, Gündüzlü, İmanlı, Kasımlı (İmanlı‘nın kolu), Kırklı (Eberlü’den. Sümer’e göre Araşlı’dan), Köse Ahmetli (Gündüzlü’den), Kutulu (Eberli’nin obası), Mahmutlu (Araşlı’nın kolu). Bu dönemde Alplı, Usalı, Çoban-Oğlu ve Kör-Oğlu oymaklarının adına rastlanmıyor. Bu husus onların ya isim değiştirdikleri yada diğer Afşar obaları arasına karıştıklarını gösteriyor. Gerçekten de Usalılar, sonraki devirlerde Kasımlı ve Araşlı Avşarlarının arasında görülmektedir. Bunun yanında Horasan’a giden Gündüzlüler isim değiştirerek Köse Ahmetli adını almışlardır. Eberlüler de Kırklı diye anılıyorlar. Ayrıca Afşar oymaklarından Kasımlı, Kutulu ve Mahmutlu adlı yeni obalar oluştuğunu görüyoruz. Bu yeni oba oluşumları günümüze kadar devam etmiştir. İran kaynaklarında İmanlıların bazen İnanlı ve İnallı şeklinde kaydedildiğini de belirtelim.

Kaynak: Adnan Menderes KAYA