İran Avşarları -2
SAFEVİ DEVLETİ DÖNEMİ
Şah İsmail Devri (1501-24) : Safevi devletinin kurucusu İsmail, İran Erdebil’de bulunan Safevi Ocağı şeyhi Cüneyd’in torunudur. Şah İsmail, Safevi Devletini kurarken yanında Ustacalu, Şamlu, Rumlu, Tekelü, Dulkadır, Afşar (Urmiye-Van gölleri arasından gelen), Kaçar, Varsak Türkmenleri ile Karacadağ sofuları bulunuyordu. İsmail’in yanında bulunan bu Afşarlar, müfrit Şia akidesini benimsemişlerdi. Fakat diğer Afşar oymakları henüz Sünni inançlarını koruyorlardı. Bunlar ancak şah İsmail ve haleflerinin İmamiye Şiiliğini resmi din olarak kabul etmelerinden sonra Şiileşmişlerdir.
Safevi Devleti’nin kuruluşundan sonra İran’a yeni Afşar oymakları gelmiştir. İran’daki büyük Afşar varlığını da Anadolu’dan gelen bu Afşar oymakları meydana getirmiştir.
Şah İsmail, 1501’de Şirvanlıları ve akabinde Akkoyunluları yendi ve devletini kurdu. 1503’te Akkoyunluları tekrar yenerek ortadan kaldırdı ve Irak, Fars, Kirman’ı ele geçirdi. Uzun Hasan’ın en yakın adamlarından olan ve Akkoyunluların kuruluş, yükseliş ve yıkılışına şahit olan Mansur Bey, diğer bazı Akkoyunlu beyleri gibi Şah İsmail’e itaatini arz ederek Kızılbaş tacını giydi ve Şiraz valiliğine getirildi. Bir müddet sonra Fars valisi (1505) oldu. Mansur Bey ailesi Şah Abbas devrine kadar Kuh-Giluye vilayetini idare etmişlerdir. Ferah valisi Ahmet Beğ Sultan, Özbek hükümdarı Şeybek Han üzerine yapılan Horasan Seferine (1511) katılan Dana Muhammet Beğ (savaşta öldü), 1513’teki ikinci Horasan Seferinde adı geçen Şahruh ve Osmanlı ile yapılan Çaldıran Savaşında (1514) “şah benim” diyerek kendisini feda eden ve Şah İsmail’in öldürülmesini önleyen Sultan Ali Mirza, Şah İsmail devrindeki diğer Afşar emirleridir.
Tahmasb Devri (1524-76) : İsmail’in ölümünden sonra oğlu Tahmasb başa geçti. Tahmasb devrinde Avşarlar, Kuh-Giluye ve Huzistan’da yaşıyorlardı. Bu dönemde boylar arasında kıyasıya iktidar kavgası yaşanıyordu. Mücadelelerden Tekelilere karşı birleşen ve Şah’ın desteğini alan Ustacalu, Dulkadırlı, Rumlu ve Afşarlar galip çıktılar. Tekelü ve Şamlılar gözden düşerken, Kaçar ve Afşarların itibarı arttı ve yükselerek en önemli boylar arasına girdiler. Avşarların Kuh-Giluye ve Huzistan gibi merkezden uzak yerlerde yaşamaları daha mühim rol oynamalarını engellemişse de çabuk yıpranmalarını de önledi.
Bu devir Afşar emirlerine gelince ; en önemli emir, Tahmasb’ın en muteber merkez emiri olan Sevindik Han’dır. Sevindik Han, henüz Şah İsmail devletini kurmaya çalışırken onun yanındaydı. 1538’de Tahmasb’ın Şirvan Fethi’ne katıldı. Şirvan’ın başına Tahmasb, kardeşi Alkas Mirza’yı getirmişti. Ancak Alkas Mirza bağımsızlık için başkaldırdığında (1546) onu iknaya giden Sevindük Han’dı. (Alkas Mirza daha sonra Osmanlı’ya sığındı ve Safevilere karşı savaştı. 1548’de Şirvan’ı ele geçirerek Afşar Mehmet Beyi yenmiş ve Kum şehrini zaptetmişti. Alkas Mirza’nın yakın adamı Muhammet Beğ de Avşar idi. Bugün Malatya’da Alkasoğlu adında bir köy vardır.) 1548’de Sevindük’ün Şeki üzerine yürüdüğünü görüyoruz. 1551’de Kiş kalesini fethe gönderildi. 1552-3’te Sevindük Han, idaresindeki ordu ile Erciş’i aldıktan sonra Gevar bölgesini yağmaladı. Osmanlı ile Safeviler arasında Amasya Barışı (1555) yapılacağı sırada Osmanlı veziriazamının mektup yazdığı Tahmasb’ın önde gelen 4 kişisinden birisiydi.
