Azerbaycan

Günümüzde Afşarlar Azerbaycan’ın Şuşa ilinin Ağcabedi İlçesinde yaşarlar. Burada Afşar adlı bir de köy vardır. Bunun yanında Afşarlara Bakü’de dahil bir çok yerde rastlanır. Ayrıca başkent Bakü’nün de bulunduğu yarımada Apşeron adını taşır ki bu, Avşar-an yani Avşarlar demektir. Azerbaycan’ın Kuba şehrinde de Usalı ve Araşlı Afşarları bulunmaktadır.
Karaman’dan sürgün gelen Afşarlar da Azerbaycan’da bulunmaktadır. Karaman civarındaki köy adları ile Azerbaycan’da bir bölgede yer adları aynı isimleri taşıyor. Yer adları incelendiğinde Anadolu’da bulunan Türkmen oymaklarına ve Afşar obalarına ait bir çok isimle karşılaşabiliriz. Sözgelimi, Gence’de Karamusalı köyü Kara Musalı Avşarının oraya göçüyle kurulmuştur.
Evliya Çelebi, Şirvan vilayetinin Şaboran şehrinde Avşar Han adlı bir camiden bahsetmiştir ki bölgede Avşar varlığına bir delil sayılabilir. Bunun yanında Karabağ Hanlığı’nı kurmuş olan Civanşirler de bir Afşar obasıdır ve halen Azerbaycan’da bulunuyorlar. 19. Yy başlarında İran’daki Türk oymakları hakkında bir araştırma yapan A. Dupre, Cevanşirlerin cesur bir oymak olduğunu, 6-8.000 kişilik nüfusla Şuşa yöresinde yaşadıklarını belirtmiştir. Hazırladığı listeye Cevanşirlerin en önemli boyu olan Sarıcalı obasını da kaydeden Dupre, bu obanın nüfusunu 4-5.000 kişi olarak vermiştir. Nüfusları kıyasladığımızda Sarıcalı’nın gerçekten büyük ve önemli bir konumda olduğunu anlıyoruz. Hatırlanacağı üzere Karabağ Hanlığı’nı kuran Ali Bey (Penah Han) de Cevanşirin Sarıcalı obasından idi. Ünlü Azeri şair Kasım Bey Zakir de Sarıcalı’dandı.
Azerbaycan’dan Anadolu’ya gelmiş Afşar obalarının varlığını biliyoruz. Bunlardan Civanşirler, Genceli Avşarı, Akdamlı Avşarını sayabiliriz. 1750’li yıllarda Arran’da (Karabağ) yaşayan Avşarlardan bir bölük göç ederek Anadolu’ya gelmiş ve Çukurova’ya iskan olmuşlardır. Günümüzde Osmaniye’de yaşayan Azeriler, bundan 250 yıl önce Arran’dan gelen Avşarlardır.
Burada bir meseleye de değinmek istiyoruz. Bu mesele Karabağ meselesidir. 1828 Türkmen-Çay Anlaşması ile Karabağ Hanlığını ele geçiren Ruslar, burada günümüze kadar gelen bir sorun yaratmışlardır. Karabağ’ı işgal eden Ruslar, önceleri burayı eski sistemle yönettiler. Daha sonra yeni bir idari sistem kurarak Karabağ’ı, Şuşa, Cevanşir, Cebrail ve Zengenzur kazalarına ayırmış, önce Bakü’ye 1868’de ise Gence vilayetine bağlamışlardır.
Nüfusunun az bir kısmı Ermenilerden oluşan Karabağ’da 1905’ten itibaren Azeri-Ermeni çatışmaları çıkmıştır. 1917 Rus ihtilali zamanında Ermeniler Karabağ’ın kendilerine ait olduğunu iddia etmişlerdir. Mondros Mütarekesi gereği İngilizlerce işgal edilen bölge, nüfusuna bakılarak Azerbaycan’a bırakılmış, 1920 Sovyet işgali sırasında ise Karabağ ve Nahçıvan Ermenilere verilmiştir. Ancak 1921 yılında yapılan Türk-Sovyet anlaşması çerçevesinde Zengenzur Ermenilerde kalmak koşuluyla Karabağ ve Nahçıvan Azerbaycan’a iade edilmiştir. 1923 yılında merkezi Hankendi olan Dağlık Karabağ adında muhtar bir Ermeni vilayeti teşkil edilerek Karabağ’ın ¼’ü Azerbaycan’dan koparılarak Ermenilere verilmeye çalışılmıştır. Bilindiği gibi bu sorun hala devam ediyor. Yüce Türk Milletinin ayrılmaz bir parçası ve kanayan bir yarası olan Karabağ meselesi, Afşarları da derinden etkilemekte ve ilgilendirmektedir. Tarihi bir Türk yurdu ve Afşar yurtluğu olan Karabağ için aşiretimizin sesini yükseltmesi gerekmektedir.

Kaynak: Adnan Menderes KAYA